De juiste veiligheidsschakelaar kies je op basis van risicoanalyse, Performance Level (PL), toepassing, omgeving en montage. Deze 10 stappen helpen je om systematisch tot een passende veiligheidsschakelaar te komen voor jouw machine of installatie. Zo voorkom je onveilige situaties, overdimensionering en onnodige kosten.
In welke situaties heb je een veiligheidsschakelaar nodig?
Veiligheidsschakelaars worden toegepast om toegang tot gevaarlijke zones te bewaken. Denk aan deuren, hekwerken en afschermingen van machines. De juiste keuze hangt af van risico, gebruiksfrequentie en omgeving.
Een veiligheidsschakelaar is een cruciaal onderdeel om de veiligheid van zowel werknemers als apparatuur te waarborgen. Of je nu actief bent in de maakindustrie als fabrikant van machines, of een technische engineer bent die verantwoordelijk is voor de veiligheidssystemen, het selecteren van de juiste veiligheidsschakelaars en sensoren is van groot belang.
Of je nu een nieuwe machinelijn opzet of een bestaande machineserie upgradet, het selecteren van de juiste veiligheidsschakelaar kan een uitdaging zijn. Daarom staan wij, als partner in veiligheidsschakelaars en sensoren, klaar om je te voorzien van deskundig advies en ondersteuning. Of ga eerst zelf aan de slag met deze 10 praktische stappen.
Stap 1: Bepaal het gewenste Performance Level (PL)
Het vereiste Performance Level (PL) bepaalt hoe betrouwbaar de veiligheidsfunctie moet zijn om risico’s te beperken. Dit niveau volgt uit de risicoanalyse en stuurt je keuze voor type schakelaar, aansturing en bewaking. Begin je hier niet mee, dan loop je het risico op onder- of overdimensionering.
Het PL varieert van a tot en met e. Bij het kiezen van een veiligheidsschakelaar is het daarom essentieel om het PL van je toepassing te bepalen, zodat je weet welk PL-niveau jouw nieuwe veiligheidsschakelaar moet hebben. Een tip? Gebruik de ISO 13849-1 norm als leidraad om het vereiste PL te bepalen.
Stap 2: Analyseer de omstandigheden
De omgeving bepaalt of een veiligheidsschakelaar in de praktijk betrouwbaar blijft werken. Kijk naar factoren zoals vocht, stof, reiniging, temperatuur, trillingen en mogelijke mechanische belasting. In veeleisende omstandigheden is extra afdichting, robuustheid of RVS vaak noodzakelijk.
Het klinkt gek, maar stap eens in de schoenen van de veiligheidsschakelaar. Waar zal de veiligheidsschakelaar geplaatst worden? Is de omgeving vochtig? Zijn er extreme temperaturen, zowel koud als warm? Is er mogelijk sprake van explosiegevaar? Deze omstandigheden hebben invloed op de keuze van de juiste schakelaar.
Een voorbeeld uit de praktijk? In de voedingsmiddelenindustrie is er wellicht een roestvrijstalen schakelaar nodig die bestand is tegen frequent wassen en hoge temperaturen. Breng daarom de omstandigheden in kaart en stem je keuze voor een veiligheidsschakelaar daarop af.
Stap 3: Materiaalkeuze: kunststof, die-cast of roestvrij staal?
Veiligheidsschakelaars zijn verkrijgbaar in verschillende materialen. Materiaalkeuze is een praktische betrouwbaarheid-keuze, geen detail. Kunststof is vaak voldoende in droge omgevingen, die-cast is robuust bij mechanische belasting en RVS is geschikt voor natte, hygiënische of corrosieve toepassingen. Kies materiaal altijd in samenhang met reiniging en levensduurverwachting.
Neem bijvoorbeeld een fabriek waar chemicaliën worden verwerkt. Hier wordt de omgeving wellicht gekenmerkt door corrosieve stoffen. Het gebruik van een standaard kunststof of die-cast schakelaar kan in deze omstandigheden leiden tot snelle slijtage en falen van de schakelaar, waardoor de veiligheid van het systeem in het geding komt. In een dergelijk scenario zou een schakelaar van roestvrij staal (RVS) een betere keuze kunnen zijn. RVS is bestand tegen corrosie en kan in zo’n omgeving een langere levensduur hebben. Hoewel RVS schakelaars doorgaans duurder zijn, kan de investering zich terugbetalen door minder uitvaltijd en lagere vervangingskosten.
Het kiezen van het juiste materiaal is dus niet alleen een kwestie van kosten, maar ook van levensduur, onderhoud en vooral veiligheid. Het is dus belangrijk om goed geïnformeerd te worden over welk materiaal het beste past bij jouw toepassing.
Stap 4: Bepaal de IP-waarde van de schakelaar
IP staat voor International Protection-rating en is een wereldwijd erkende standaard. De IP-waarde geeft aan in hoeverre de schakelaar beschermd is tegen stof en water. IP67 is bijvoorbeeld relevant bij tijdelijke onderdompeling, terwijl IP69K nodig kan zijn bij intensieve reiniging met hoge druk en temperatuur. Let op: de IP-waarde van de schakelaar is niet automatisch die van de totale toepassing.
De IP-waarde bestaat uit twee cijfers en geeft aan in welke mate de veiligheidsschakelaar beschermt is tegen water en vaste stoffen. Het eerste cijfer geeft de bescherming tegen vaste stoffen aan, terwijl het tweede cijfer de bescherming tegen vloeistoffen aangeeft. Een hogere IP-waarde zoals IP67 of IP69k biedt een betere bescherming die in sommige industrieën vereist zijn.
Teleson is Authorized Distributor van IDEM Safety Switches en biedt een uitgebreid assortiment van RVS 316 veiligheidsschakelaars, waarvan veel zijn gekeurd tot IP67 en IP69k. Bepaal dus van tevoren welke IP-waarde de schakelaar moet hebben.
Stap 5: Kies het juiste type veiligheidsschakelaar
Het type veiligheidsschakelaar moet aansluiten op de toepassing en het gewenste veiligheidsniveau. Denk aan deur- en hekwerkbewaking, contactloos versus mechanisch, en eventueel vergrendeling. Kies niet op “wat we altijd doen”, maar op toegangstype, misbruikrisico en vereiste betrouwbaarheid.
Er is een breed scala aan veiligheidsschakelaars beschikbaar, elk met zijn eigen kenmerken en voordelen. Het is belangrijk om het juiste type te kiezen dat aansluit op de specifieke behoeften en omstandigheden van de werkplek. Moet de schakelaar vergrendeld kunnen worden? Wil je een schakelaar met voetbediening, een trekkoord of juist een contactloze variant? Er zijn diverse mogelijkheden en wij adviseren graag over welk type het beste past bij jouw behoeften. Hier zijn een paar tips:
- Overweeg het gebruiksgemak: voor situaties waarbij werknemers handschoenen dragen, kan bijvoorbeeld een schakelaar met voetbediening een betere keuze zijn. Het stelt werknemers in staat om de machine te bedienen zonder hun handschoenen uit te hoeven doen.
- Denk aan de werkomgeving: in een lawaaierige omgeving kan het moeilijk zijn om een auditief signaal te horen. Een veiligheidsschakelaar met een duidelijk visueel signaal kan in zo’n omgeving een betere keuze zijn.
- Hou rekening met de snelheid van reactie: in situaties waar een snelle reactie een gevaarlijke situatie kan opleveren, kan een vergrendelde veiligheidsschakelaars de beste keuze zijn. Deze schakelaars reageren voorkomen dat deuren en luiken eenvoudig geopend kunnen worden, waardoor het gevaar op afstand blijft.
Stap 6: Magnetisch, master of uniquely coded?
Als je kiest voor een contactloze veiligheidsschakelaar, moet je ook een keuze maken met betrekking tot het type codering. De detectiemethode bepaalt slijtagegevoeligheid, fouttolerantie en beveiliging tegen manipulatie. Mechanische schakelaars zijn vaak simpel en direct, magnetische/contactloze oplossingen verminderen slijtage, en coded varianten verhogen de betrouwbaarheid en verminderen de kans op omzeiling. Stem dit af op de risico’s en de praktijk op de werkvloer.
Of het nu standaard magnetisch, RFID, master of uniek gecodeerd is, elk heeft zijn eigen kenmerken en kan van invloed zijn op het totale PL-niveau. Deze coderingen werken respectievelijk met iedere magneet, dezelfde actuatoren die bij het artikelnummer horen, of alleen met de bijgeleverde actuator en geen enkele andere.
Een belangrijk inzicht om te overwegen is dat de keuze voor een bepaalde codering ook invloed kan hebben op het totale PL-niveau (Performance Level). Bijvoorbeeld, uniek gecodeerde schakelaars bieden een hoger niveau van veiligheid en verminderen de kans op manipulatie, waardoor ze in sommige gevallen bijdragen aan een hoger PL-niveau. Voor andere productgroepen gelden uiteraard weer andere overwegingen.
Welke veiligheidsschakelaar past meestal bij welke situatie?
- Veel schakelingen, kans op slijtage: contactloos (minder mechanische slijtage)
- Eenvoudige deur/kap-bewaking, lage complexiteit: mechanisch (simpel en direct)
- Risico op manipulatie/omzeilen: coded (hogere mate van beveiliging)
- Natte of hygiënische omgeving / reiniging: hogere IP-klasse en vaak RVS-behuizing
- Toegang mag pas open als gevaar weg is: schakelaar met vergrendeling
Let op: de uiteindelijke keuze volgt altijd uit risicoanalyse en het vereiste Performance Level.
Stap 7: Bepaal de juiste aansluiting voor de veiligheidsschakelaar
De aansluiting bepaalt betrouwbaarheid in montage en onderhoud. Kies tussen vaste kabel of connector, let op trekontlasting, buigradius en afdichting. Zorg dat kabel en connector dezelfde robuustheid/IP-klasse halen als de schakelaar, anders verliest de totale oplossing zijn bescherming.
Welke kabellengte heb je bijvoorbeeld nodig? Wil je een Quick Connect aansluiting?
Een onjuiste aansluiting kan namelijk leiden tot langere installatietijd, storingen, onnodig onderhoud en zelfs veiligheidsrisico’s. Neem bijvoorbeeld een situatie waarin de kabellengte te lang is, Dit zorgt ervoor dat elke kabel ingekort moet worden, met onnodige installatietijd tot gevolg en kans op fouten. De aansluiting is dus cruciaal voor de efficiëntie en veiligheid van de schakelaar. Bij deze afweging kunnen wij je helpen om tot de optimale aansluiting voor jouw schakelaar te komen.
Stap 8: Eenvoudige montage van de veiligheidsschakelaar
Montage en uitlijning bepalen of de schakelaar stabiel en storingsvrij werkt. Houd rekening met toleranties, bevestiging, trillingen en bereikafstand (zeker bij contactloze varianten). Een goed monteerconcept voorkomt valse meldingen en onnodige stilstand.
Veel van onze veiligheidsschakelaars, zoals die van IDEM Safety Switches, zijn eenvoudig te monteren waardoor de installatie gemakkelijk en snel verloopt. Toch is het van belang om te benadrukken dat niet alle schakelaars op dezelfde manier gemonteerd worden.
Bijvoorbeeld, er zijn bepaalde modellen die speciale bevestigingsbeugels of aanvullende hardware nodig hebben. Daarnaast kunnen sommige omgevingen specifieke uitdagingen met zich meebrengen, zoals ruimtebeperkingen of moeilijke bereikbaarheid. Laat je daarom goed en tijdig informeren, zodat je de montage hierop kunt aanpassen.
Stap 9: Kies een geschikt veiligheidsrelais
De veiligheidsschakelaar is onderdeel van een complete veiligheidsfunctie. Het veiligheidsrelais of de veiligheidsbesturing moet passen bij het aantal kanalen, diagnose, reset-logica en het vereiste PL. Controleer altijd compatibiliteit, zodat de totale keten aantoonbaar veilig en conform blijft.
Om de veiligheidsschakelaar te laten functioneren, heb je bijvoorbeeld een veiligheidsrelais nodig dat aansluitingsfouten in de ingangscontacten van het veiligheidscircuit detecteert. Er bestaan verschillende soorten veiligheidsrelais, elk met hun eigen specifieke kenmerken en toepassingen. Hier volgen enkele van de meest gebruikte types:
- Enkelkanaal veiligheidsrelais: geschikt voor kleinere machines en toepassingen met een lagere veiligheidseis. Ze bieden basis veiligheidsfuncties en zijn doorgaans minder duur.
- Dubbelkanaal veiligheidsrelais: deze relais bieden een hogere veiligheidsstandaard. Ze zijn ontworpen voor toepassingen waarin zowel de in- als uitgangen moeten worden bewaakt. Ze zijn uitermate geschikt voor grotere productiesystemen met complexere veiligheidsbehoeften.
- Programmeerbare veiligheidsrelais: voor complexe machines of geautomatiseerde productielijnen zijn programmeerbare veiligheidsrelais de beste optie. Deze kunnen worden geprogrammeerd om aan specifieke behoeften te voldoen, en bieden een hoge mate van flexibiliteit.
Teleson biedt bijvoorbeeld een veiligheidsrelais met zes controlelampjes, waardoor het eenvoudiger wordt om storingen of fouten snel en efficiënt op te sporen en op te lossen.
Stap 10: Betrouwbare leverancier selecteren
Een juiste keuze stopt niet bij productspecificaties. Beschikbaarheid, documentatie, technische ondersteuning en consistente leveringen zijn essentieel in industriële omgevingen. Kies een leverancier die meedenkt bij selectie en integratie, en die continuïteit kan borgen bij herhaalbestellingen of vervanging.
Bij Teleson kun je vertrouwen op onze kennis en expertise. Bovendien gaan wij graag in gesprek over gereserveerde voorraden en kunnen we, zelfs als ze niet op voorraad zijn, de kortste levertijden garanderen vanuit de fabriek. Ook voor jaarorders met deelleveringen kun je bij ons terecht, zodat je nooit langer dan één werkdag hoeft te wachten.
Twijfel je na deze 10 stappen nog over de juiste veiligheidsschakelaar?
Veelgestelde vragen
Mechanische schakelaars werken met fysiek contact en slijten sneller bij intensief gebruik. Contactloze varianten detecteren zonder aanraking en zijn vaak robuuster bij vervuiling en herhaald schakelen.
